นาค

นาค
นาคในภาษาสันสกฤตแปลว่า งู เป็นสิ่งมีชีวิตที่คนจินตนาการว่าเป็นงูขนาดใหญ่ มีหงอนอยู่บนหัว มีพิษร้ายแรงและอยู่ในสภาพกึ่งเทพกึ่งสัตว์ เรื่องราวเกี่ยวกับพญานาคมีปรากฏทั้งในนิทาน ตำนาน ชาดก คัมภีร์ วรรณกรรมต่างๆ ในคัมภีร์สันสกฤต พบทั้งในมหากาพย์ และปุราณะ โดยเฉพาะในมหาภารตะอันเป็นมหากาพย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของอินเดีย ความเกี่ยวข้องระหว่างนาคกับน้ำปรากฏอยู่ในวรรณคดีบาลีที่กล่าวว่านาคมีที่อยู่อาศัยใต้บาดาล และในมหาสมุทร และเรื่องราวของนาคหรือพญานาคที่นำไปสู่การลอยกระทงบูชาประทีปดังกล่าวข้างต้นก็ปรากฏอยู่ในปุณโณวาทสูตร ความเชื่อที่ว่าพญานาคเป็นกึ่งเทพกึ่งสัตว์ที่มีอานุภาพอาศัยอยู่ในน้ำ และมีความเกี่ยวข้องกับมนุษย์ พบเห็นได้ในวัฒนธรรมของกลุ่มชนที่มีวิถีชีวิตผูกพันอยู่กับน้ำทั้งไทย ลาว เขมร พม่า และจีนคติของชาวจีนให้ความสำคัญกับมังกรซึ่งก็คือสัญลักษณ์ของน้ำเช่นเดียวกับนาคด้วยความเชื่อว่าน้ำเป็นสิ่งที่ให้กำเนิดแก่ประเทศและราชวงศ์ ดังนั้นมังกรจึงเป็นสัญลักษณ์ของพระมหากษัตริย์ด้วยคติทางฮินดูนั้นพญานาคเป็นเจ้าบาดาล เป็นบัลลังก์ของพระนารายณ์ เป็นสังวาลของพระศิวะ
   ส่วนคติทางพุทธนั้นปรากฏในชาดก และในไตรภูมิพระร่วง ที่แสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับนาค สำหรับคนพื้นบ้านทั่วไปนั้นนาคกับน้ำก็เป็นของคู่กัน พญานาคเป็นสัญลักษณ์แห่งธาตุน้ำ และยังเป็นตัวกำหนดปริมาณน้ำในแต่ละปีว่าน้ำจะมากหรือน้อยเพียงใดขึ้นอยู่กับจำนวนของนาคให้น้ำ กล่าวคือ ปีใดจำนวนที่นาคให้น้ำมีน้อย เช่น ตัวเดียว ปีนั้นน้ำจะอุดมสมบูรณ์เหลือกินเหลือใช้ แต่ถ้าปีใดจำนวนนาคที่ให้น้ำนั้นมากปีนั้นฝนจะแล้ง เนื่องจากนาคเหล่านั้นกลืนน้ำเข้าไปในท้องจนน้ำแห้งหายไปหมดความสำคัญของนาคหรือพญานาคต่อมนุษย์ เห็นชัดเจนมากในชาวภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยเฉพาะผู้คนที่อยู่บริเวณลุ่มแม่น้ำโขงมีความเชื่อเรื่องของพญานาคมาเนิ่นนาน มีตำนานที่กล่าวถึงความเป็นมาของสถานที่สำคัญๆอันเป็นผลจากการกระทำของพญานาค เช่น แม่น้ำโขง, แม่น้ำมูล แม่น้ำชี แม่น้ำน่าน แม่น้ำงึม หนองบัวบาน ภูกำพร้า ซึ่งเป็นที่ประดิษฐานของพระธาตุพนม เป็นต้น แม้เวลาจะผ่านไปแต่ความเชื่อว่าพญานาคยังมีตัวตนก็ยังคงอยู่ เห็นได้จากปรากฏการณ์บั้งไฟพญานาค ที่เป็นลูกไฟพุ่งขึ้นจากแม่น้ำโขงสู่ท้องฟ้า ไม่มีเสียง ไม่มีควัน มีแต่ลำแสงที่เมื่อพุ่งสู่อากาศแล้วก็หายไป แม้จะมีความพยายามหาเหตุผลในทางวิทยาศาสตร์มาพิสูจน์ แต่ก็ยังไม่มีคำตอบที่ชัดเจนมากนัก ไม่ว่าจะเป็นเช่นไร นาคหรือพญานาคก็ยังคงเป็นสัญลักษณ์แห่งน้ำ แห่งความร่มเย็น ความดีงาม และความอุดมสมบูรณ์ตลอดไป
   
   
 
Make your own free website on Tripod.com